Mẻ cá thu vừa vớt lên khỏi thùng muối đã tỏa mùi thơm nồng nànềlàmcáthutruyềnthốngởlàngbiểnVạnNinhKhihươngvịbiểncảhòaquyệncùngkýứmiến trộn dưới 100 nghìn， đậm đà của biển. Ông Nguyễn Văn Ba， người đã gắn bó hơn bốn mươi năm với nghề làm cá thu truyền thống ở xã Vạn Ninh， huyện Vạn Ninh， tỉnh Khánh Hòa。vừa thoăn thoắt xếp từng con cá thu thành hàng ngay ngắn trong chum sành vừa rút ra từ góc bếp. “Con cá thu này phải chọn loại tươi roi rói， mắt còn trong， thân cá săn chắc. Muối phải là muối hạt to， rang khô rồi để nguội mới ướp được” ông Ba vừa nói vừa chỉ tay vào đám cá thu vừa được đánh bắt từ sáng sớm. Nghề làm cá thu truyền thống không chỉ là cách bảo quản thực phẩm mà còn là cả một nghệ thuật ẩm thực được truyền từ đời này sang đời khác， gắn liền với nhịp sống của người dân miền biển.Ở Vạn Ninh， cá thu truyền thống được chế biến theo phương thức thủ công。
tỉ mỉ. Cá sau khi mua về được rửa sạch， để ráo nước， rồi ướp với muối theo tỷ lệ nhất định – thường là một lớp cá， một lớp muối， xen kẽ cho đến khi đầy chum. Thời gian ướp kéo dài từ bảy đến mười ngày， tùy thuộc vào kích thước cá và thời tiết. Trong quá trình ướp， người làm phải thường xuyên kiểm tra， đảo cá để muối thấm đều， tránh cá bị hỏng. Chị Trần Thị Hoa， một người dân trong xã， chia sẻ: “Nhà tôi làm cá thu truyền thống đã ba đời. Mỗi lần làm， cả nhà quây quần bên bếp lửa， vừa làm vừa kể chuyện. Cá thu truyền thống không chỉ là món ăn mà còn là kỷ niệm”Không giống như cá thu ướp công nghiệp， cá thu truyền thống có vị mặn mà đặc trưng， thịt cá săn chắc， khi chiên lên có mùi thơm phức， ăn với cơm nóng thì tuyệt vời. Người dân nơi đây thường dùng cá thu truyền thống để chế biến nhiều món như cá thu chiên， cá thu kho tiêu， hay đơn giản là nướng than hồng. Mỗi món đều mang hương vị riêng， nhưng tựu chung lại là vị đậm đà của biển cả. Anh Lê Văn Tùng， một ngư dân。cho biết: “Cá thu truyền thống là món ăn không thể thiếu trong mâm cơm ngày Tết. Nhà nào cũng phải có vài chum cá thu để dành， vừa để ăn vừa để biếu họ hàng”Hiện nay， nghề làm cá thu truyền thống ở Vạn Ninh đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh từ các sản phẩm cá thu ướp sẵn công nghiệp。cùng với thói quen tiêu dùng thay đổi của người trẻ， khiến số hộ làm nghề ngày càng giảm. Tuy nhiên， vẫn có những người tâm huyết như ông Ba， chị Hoa kiên trì giữ nghề. Họ không chỉ làm để bán mà còn để bảo tồn giá trị văn hóa của quê hương. Ông Ba tâm sự: “Tôi làm cá thu truyền thống không chỉ vì kế sinh nhai mà còn vì muốn con cháu sau này biết đến hương vị của biển quê mình. Nghề này khó bỏ lắm”
Để duy trì và phát triển nghề cá thu truyền thống， chính quyền địa phương đã có những hỗ trợ nhất định。như mở lớp tập huấn về an toàn thực phẩm， quảng bá sản phẩm tại các hội chợ. Một số hộ còn mạnh dạn đầu tư bao bì， nhãn mác để đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng. Dù còn nhiều khó khăn， nhưng cá thu truyền thống Vạn Ninh vẫn đang từng bước khẳng định vị thế của mình trong lòng những người yêu ẩm thực biển. Và có lẽ， chính cái hồn cốt của biển cả， của những con người lam lũ một nắng hai sương， đã làm nên sức sống bền bỉ cho nghề truyền thống này.
