Chị Nguyễn Thị Hoaướcmắmgiárẻtrànchợđồnglítmuahaynélưu ý khi vay vốn ngân hàng， tiểu thương ở chợ Bình Tây (TP.HCM)， lắc đầu khi tôi hỏi về loại nước mắm 15.000 đồng/lít bày bán đầy kệ. “Pha rồi， mặn chát， chẳng có mùi cá. Tôi bán cho khách quen， họ mua một lần rồi thôi” Thực tế， nước mắm giá rẻ đang len lỏi khắp các chợ truyền thống， cửa hàng tiện lợi và cả online. Một cuộc khảo sát nhanh tại 10 sạp tạp hóa quanh khu vực quận 6 cho thấy 7 sạp có ít nhất một loại nước mắm dưới 30.000 đồng/lít， chủ yếu đóng can nhựa 5 lít hoặc chai thủy tinh nhỏ. Điều đáng nói: nhãn mác ghi “nước mắm cá cơm” nhưng bảng thành phần chỉ có nước。muối， đường， chất điều vị và hương liệu tổng hợp.Tôi mang một mẫu nước mắm giá rẻ mua tại chợ An Đông đến cửa hàng thực phẩm sạch trên đường Nguyễn Trãi nhờ kiểm tra nhanh bằng phương pháp cảm quan. Kết quả: màu nâu sẫm không tự nhiên。mùi caramen rõ rệt， vị ngọt gắt hậu. Một chủ cửa hàng nước mắm truyền thống ở Phú Quốc， anh Trần Văn Đức， nói thẳng: “Nước mắm ủ chượp từ cá cơm tối thiểu 12 tháng có giá thành nguyên liệu đã 25.000–30.000 đồng/lít. Bán 15.000 đồng thì chỉ có pha nước muối với phụ gia” Anh Đức cho biết nhiều cơ sở nhỏ mua nước mắm cốt loại 2 rồi pha loãng， thêm màu và chất bảo quản để hạ giá. Người tiêu dùng phổ thông khó phân biệt nếu chỉ nhìn bề ngoài.
Không phải ai cũng mặn mà với nước mắm giá rẻ. Chị Lê Thị Mai， công nhân khu chế xuất Tân Thuận。chia sẻ: “Tôi biết loại 20.000 đồng/lít là pha， nhưng thu nhập 6 triệu/tháng， nấu ăn cho 4 người， tiết kiệm được đồng nào hay đồng đó” Chị Mai thường dùng loại này để kho cá， ram thịt – những món cần nhiều nước mắm. Còn khi làm nước chấm， chị mua chai nước mắm ngon hơn 60.000 đồng/lít. Sự phân tầng trong tiêu dùng nước mắm đang rõ rệt: nhóm thu nhập thấp chấp nhận đánh đổi chất lượng lấy giá;nhóm trung lưu quay lưng với sản phẩm pha. Một khảo sát nhỏ của tôi với 30 người mua hàng tại chợ Bến Thành cho thấy 18 người từng mua nước mắm giá rẻ ít nhất một lần， nhưng chỉ 5 người mua lại.Trên mạng， các hội nhóm nấu ăn chia sẻ mẹo phân biệt nước mắm thật – giả. Một video chỉ cách lắc chai， nhìn bọt， ngửi mùi thu hút hàng trăm nghìn lượt xem. Tuy nhiên， theo bà Trần Thị Kim Liên， nguyên cán bộ Phòng Quản lý chất lượng nông sản thực phẩm。cách dân gian chỉ đúng tương đối. “Nước mắm pha vẫn tạo bọt nếu lắc mạnh. Quan trọng nhất là đọc nhãn: nếu thành phần có ‘hương liệu nước mắm’ hoặc ‘chất điều vị 621’ thì đó không phải nước mắm nguyên chất” Bà Liên cũng cảnh báo một số sản phẩm giá rẻ không ghi rõ hàm lượng đạm， hoặc ghi đạm tổng số cao nhưng thực chất là đạm từ phụ gia.Thị trường nước mắm Việt Nam đang chứng kiến cuộc chiến giữa minh bạch và giá rẻ. Ở góc nhìn cá nhân， tôi cho rằng người tiêu dùng cần tỉnh táo: nước mắm giá rẻ không xấu nếu được sản xuất đúng quy trình pha chế và công bố rõ ràng. Vấn đề nằm ở việc nhiều cơ sở mập mờ gắn mác “nước mắm truyền thống” cho sản phẩm pha. Cơ quan chức năng cần kiểm tra gắt gao hơn nữa khâu ghi nhãn. Còn người mua， hãy là người tiêu dùng thông thái: đừng ham rẻ mà bỏ qua thành phần， và đừng ngại trả thêm vài chục nghìn để có chai nước mắm thật – bởi sức khỏe của cả gia đình không thể mua bằng giá rẻ.
