ại cảng cá Hòn RớáViệtNamtrênbànănvàthịtrườngxuấtkhẩuCâuchuyệntừnhữngchuyếntàuđêpha chế đồ uống， TP. Nha Trang。3 giờ sáng， những tàu cá nối đuôi nhau cập bờ. Thùng xốp đầy ắp cá ngừ vằn， cá nục， cá trích được bốc lên xe tải. Anh Nguyễn Văn Tâm， ngư dân 42 tuổi， vừa kéo lưới vừa nói: “Chuyến này trúng đậm cá nục. Giá tại bờ 25.000 đồng/kg， thương lái mua hết” Cá Việt Nam không chỉ nuôi sống hàng triệu hộ dân ven biển mà còn là mặt hàng xuất khẩu tỷ đô. Năm 2023， kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt gần 9 tỷ USD， trong đó cá biển chiếm hơn 40%. Nhưng đằng sau con số ấy là những lo toan về nguồn lợi， chi phí nhiên liệu và tiêu chuẩn khắt khe từ EU， Mỹ， Nhật Bản.Ở chợ đầu mối Bình Điền (TP.HCM)， cá Việt Nam đa dạng chủng loại. Cá basa， cá tra nuôi ở Đồng bằng sông Cửu Long có giá ổn định 30.000–35.000 đồng/kg. Cá biển như cá thu， cá chim， cá hồng dao động 80.000–150.000 đồng/kg. Chị Lê Thị Hoa， tiểu thương 15 năm bán cá， nhận xét: “Người tiêu dùng chuộng cá tươi hơn cá đông lạnh. Nhưng mùa mưa， tàu không ra khơi được。giá cá biển tăng gấp rưỡi” Thực tế， sản lượng cá biển khai thác đang giảm dần. Theo Tổng cục Thủy sản， sản lượng khai thác cá biển năm 2023 đạt khoảng 3，2 triệu tấn， giảm 5% so với 2022. Nguyên nhân chính là tàu thuyền công suất nhỏ， ngư trường bị thu hẹp， và chi phí dầu DO tăng cao. Nhiều ngư dân chuyển sang nuôi trồng hoặc đánh bắt xa bờ.Xuất khẩu cá Việt Nam đang đối mặt với bài toán truy xuất nguồn gốc. Từ tháng 10/2023， EU yêu cầu thẻ vàng IUU phải được gỡ bỏ. Cá ngừ， cá kiếm， cá cờ đại dương muốn vào thị trường châu Âu phải có giấy chứng nhận khai thác hợp pháp. Ông Trần Đình Luân， Cục trưởng Cục Thủy sản， cho biết: “Chúng tôi đã cấp 85% tàu cá lắp đặt thiết bị giám sát hành trình. Nhưng việc kiểm soát tàu nước ngoài đánh bắt trộm vẫn phức tạp” Tại các tỉnh như Kiên Giang， Cà Mau， Bình Thuận。nhiều chủ tàu phản ánh chi phí lắp đặt VMS (hệ thống giám sát tàu cá) khoảng 20–30 triệu đồng， chưa kể phí thuê bao. Điều này khiến cá Việt Nam mất lợi thế cạnh tranh so với cá từ Ecuador， Ấn Độ.Nhưng không phải tất cả đều ảm đạm. Cá tra Việt Nam vẫn giữ vị trí số 1 thế giới về sản lượng， với 1，5 triệu tấn/năm. Các doanh nghiệp như Vĩnh Hoàn， Hùng Vương。Nam Việt đã xây dựng chuỗi liên kết từ ao nuôi đến nhà máy. Anh Phạm Minh Tuấn， kỹ thuật viên trại cá giống ở An Giang， chia sẻ: “Giống cá tra chất lượng cao giúp tỷ lệ sống đạt 85%， giảm kháng sinh. Cá Việt Nam giờ không chỉ bán thô mà còn chế biến thành surimi， cá viên， collagen” Ở các chợ truyền thống， cá khô， cá mắm vẫn là đặc sản. Một lọ mắm cá linh 500ml giá 60.000 đồng， mắm cá sặc 80.000 đồng. Những sản phẩm này tuy nhỏ nhưng tạo công ăn việc làm cho phụ nữ nông thôn.
Nhìn về tương lai， cá Việt Nam cần giải bài toán nuôi trồng bền vững. Diện tích nuôi cá biển bằng lồng bè ở Vân Đồn， Cát Bà， Phú Quốc đang mở rộng. Tuy nhiên， bão lũ và dịch bệnh vẫn rình rập. Tôi từng chứng kiến một trại cá mú ở Khánh Hòa mất trắng sau cơn bão số 12. Chủ trại chỉ còn chiếc lồng gãy nát. May mắn。anh được vay vốn ưu đãi để làm lại. Cá Việt Nam không chỉ là kinh tế mà còn là văn hóa. Bữa cơm miền biển có cá kho， canh chua cá， cá nướng trui. Người Việt ăn cá nhiều hơn thịt. Theo Tổng cục Thống kê， mức tiêu thụ cá bình quân đầu người đạt 38 kg/năm， cao hơn mức trung bình thế giới. Để cá Việt Nam vươn xa， cần hơn nữa sự hợp tác giữa ngư dân， doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Không thể mãi trông chờ vào khai thác tự nhiên.
