Quả dừa tươi ngon không chỉ để uống nước giải khát. Với người dân miền TâyáchlàmdừaTừvườnnhàđếnlynướcmátlàgiải pháp trang trí nhà cửa， cách làm dừa từ xưa đã là một phần của nếp sống， từ việc chặt dừa lấy nước đến việc tách cơm dừa để làm mứt， nấu ăn. Nhưng ít ai để ý rằng， cách làm dừa đúng điệu lại phụ thuộc vào từng loại dừa và mục đích sử dụng. Hôm rồi， tôi có dịp về Bến Tre。thấy bà con ở đây vẫn giữ thói quen chặt dừa bằng dao bản to， động tác dứt khoát， chỉ vài nhát là nước dừa trào ra. Cái cảm giác cầm trái dừa trên tay， nghe tiếng “cốp” vang lên， rồi nước ngọt lịm chảy vào ly – nó khác hẳn với việc mua dừa đã gọt sẵn ở siêu thị.Muốn có nước dừa ngon， khâu chọn dừa là quan trọng nhất. Dừa xiêm thường được ưa chuộng vì nước ngọt， thơm， còn dừa ta thì nhiều nước nhưng nhạt hơn. Kinh nghiệm của những người làm dừa lâu năm: lắc nhẹ trái dừa， nếu nghe tiếng sóng sánh là dừa non， nước nhiều nhưng cơm mỏng;
còn nếu lắc không thấy tiếng gì thì dừa đã già， nước ít nhưng cơm dày. Tùy vào mục đích mà chọn. Ví dụ。để uống nước thì chọn dừa xiêm xanh， còn để làm mứt dừa thì phải là dừa già， cơm cứng. Cách làm dừa tưởng đơn giản nhưng nếu không biết cách， bạn dễ làm vỡ trái hoặc nước bắn tung tóe. Một anh bạn ở Cái Bè (Tiền Giang) kể rằng， hồi nhỏ anh từng bị dao chặt vào tay vì chặt dừa không đúng kỹ thuật. Từ đó， anh học được mẹo: đặt trái dừa lên thớt， tay trái giữ chặt， tay phải cầm dao chặt một nhát vào phần đuôi dừa (nơi có cuống)， rồi xoay trái dừa và chặt tiếp cho đến khi tách được nắp. Động tác phải dứt khoát， không ngập ngừng.Sau khi lấy được nước， phần cơm dừa cũng không nên bỏ phí. Cách làm dừa để lấy cơm cũng có nhiều kiểu. Với dừa xiêm， cơm mềm， có thể dùng muỗng nạo để lấy cơm， ăn kèm với nước dừa rất bùi. Còn dừa ta thì cơm dày。phải dùng dao lách vào giữa vỏ và cơm， tách ra từng miếng lớn. Ở các làng nghề làm mứt dừa như Mỏ Cày (Bến Tre)， người ta thường hấp cơm dừa qua nước sôi để dễ tách vỏ lụa， rồi cắt sợi hoặc miếng nhỏ. Tôi từng thử làm mứt dừa tại nhà theo cách của một bà cô ở quê: cơm dừa tươi cắt miếng vừa ăn， ngâm với đường trắng theo tỉ lệ 1:1， để qua đêm cho đường tan， sau đó sên trên lửa nhỏ đến khi đường kết tinh trắng phủ đều. Mất gần hai tiếng đồng hồ， nhưng thành phẩm thì giòn， ngọt， thơm mùi dừa tự nhiên. Cái vị ấy khác hẳn mứt dừa công nghiệp.Một khía cạnh khác của cách làm dừa mà ít người để ý là tận dụng nước dừa để nấu ăn. Ở miền Tây， nước dừa tươi được dùng để kho cá， kho thịt， thay vì dùng nước lọc. Món cá lóc kho nước dừa có vị ngọt thanh， thịt cá săn lại， không bị tanh. Chị Hoa， một đầu bếp ở chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ)， chia sẻ: “Nước dừa tươi giúp món kho có màu cánh gián đẹp tự nhiên， không cần nước màu” Chị còn tiết lộ， khi kho， nên dùng nước dừa xiêm vì độ ngọt dịu， không gắt. Cách làm dừa để lấy nước kho cũng đơn giản: chặt dừa， lọc nước qua rây để loại bỏ hạt dừa và tạp chất。rồi dùng ngay hoặc trữ đông trong tủ lạnh được vài ngày. Tuy nhiên， nước dừa để lâu sẽ lên men， nên tốt nhất là dùng trong ngày.Nhìn chung， cách làm dừa không chỉ là kỹ thuật chặt， gọt， mà còn là sự hiểu biết về từng loại dừa và mục đích sử dụng. Từ việc chọn trái dừa ngon， chặt đúng cách， đến việc tận dụng cả nước lẫn cơm dừa – tất cả tạo nên một quy trình khép kín， ít lãng phí. Ở các tỉnh thành。
nhiều bạn trẻ bắt đầu quan tâm đến cách làm dừa tại nhà để có nguyên liệu sạch， an toàn. Họ học từ YouTube， từ bà con， hoặc từ những chuyến đi trải nghiệm miệt vườn. Và tôi nghĩ， đó là một tín hiệu đáng mừng – khi những giá trị truyền thống được gìn giữ theo cách rất tự nhiên， không cần ồn ào.
