Hà Nội những ngày đầu tháng BảyôimùahèMónquàvặtdândãgiữatiếttrờioibứgiải pháp kinh doanh online， nắng như đổ lửa xuống từng mái ngói. Cái nóng ấy khiến người ta chẳng thiết tha gì đến những bữa cơm đầy ắp. Thế nhưng， cứ độ bốn giờ chiều， khi cơn oi nồng vẫn chưa chịu dịu xuống， các gánh xôi mùa hè lại lặng lẽ dọn ra góc phố. Không rầm rộ。không biển hiệu， chỉ một nồi xôi nóng hổi， vài chiếc làn nhựa đựng đậu xanh， ruốc， và mấy bó lá chuối xanh mướt. Vậy mà cái thứ quà vặt ấy lại có sức hút lạ kỳ， kéo người ta ra khỏi căn phòng ngột ngạt để tìm chút thanh đạm， mát lành.Xôi mùa hè không giống xôi mặn ăn sáng với chả lụa， trứng kho hay thịt kho tàu. Nó nhẹ hơn。thanh hơn， và thường được ăn kèm với những thứ có vị ngọt dịu hoặc chua nhẹ. Ở Sài Gòn， người ta bán xôi mùa hè với dừa nạo sợi trắng phau， đậu phộng rang giã dập， và một chút muối mè. Cắn một miếng， vị béo của dừa， vị bùi của đậu， vị mặn ngọt của muối mè hòa quyện cùng hạt nếp dẻo thơm. Cái nóng bức dường như tan biến đâu đó sau lớp lá chuối. Có lần tôi hỏi bà bán xôi trên đường Nguyễn Thị Minh Khai， sao bà không bán xôi mặn cho dễ?Bà cười， bảo: “Trời nóng thế này， ai ăn nổi thịt mỡ. Xôi mùa hè nhẹ bụng， ăn xong còn thấy mát”Ở Huế， xôi mùa hè lại mang một dáng vẻ khác. Người Huế gọi đó là “xôi bắp” hoặc “xôi đậu”. Hạt bắp non được bào mỏng， trộn lẫn với nếp。hấp chín trong chõ gỗ. Khi chín， từng hạt bắp vàng ươm nằm xen giữa những hạt nếp trắng ngần. Ăn kèm là một ít đường cát trắng hoặc mật ong rừng. Món này thường được bán vào buổi chiều muộn， khi nắng đã nhạt bớt， dọc bờ sông Hương. Người ta ngồi trên những chiếc ghế nhựa thấp， tay cầm gói xôi ấm， vừa ăn vừa ngắm dòng nước lững lờ trôi. Cái ngon của xôi mùa hè có lẽ nằm ở chỗ ấy – không chỉ là vị， mà là cả một không gian， một nhịp sống chậm rãi giữa tiết trời gắt gỏng.
Điều thú vị là xôi mùa hè thường không được nấu bằng nếp cái hoa vàng như xôi Tết. Người bán chọn loại nếp thơm nhẹ， hạt nhỏ， khi chín không quá dẻo mà hơi săn lại. Đậu xanh phải là đậu xanh ta， đãi sạch vỏ， đồ chín rồi giã nhuyễn. Dừa thì phải là dừa xiêm， nạo sợi vừa phải， không quá khô cũng không quá ướt. Một bà bán xôi ở chợ Bến Thành từng nói với tôi rằng， xôi mùa hè mà dùng nếp nương hay nếp Thái thì coi như hỏng. “Nếp ấy dẻo quá， ăn nóng thì ngon， nhưng để nguội là cứng ngắc。ăn với dừa không hợp” Nghe vậy mới thấy， hóa ra món quà vặt tưởng chừng đơn giản ấy lại có những quy tắc ngầm rất riêng.
Giữa cái nóng 40 độ， một gói xôi mùa hè gói trong lá chuối， buộc lạt giang， giá chỉ mười đến mười lăm nghìn đồng， lại trở thành thứ giải nhiệt tinh tế hơn cả ly trà đá. Nó không lạnh buốt， không ngọt gắt， chỉ man mát， dịu dàng và đủ để người ta thấy lòng nhẹ đi đôi phần. Có lẽ vì thế mà dù phố phường có thêm bao nhiêu hàng quán mới， gánh xôi mùa hè vẫn cứ tồn tại， lặng lẽ và bền bỉ。như một phần hơi thở của mùa hè Việt Nam.
