Buổi chiều ở Sài Gònèđậuxanh–MónquàvặtdândãgiữalòngSàiGòchia sẻ về mua xe ô tô， cái nắng tháng Tư như đổ lửa xuống những con hẻm nhỏ. Tôi dừng xe trước gánh chè của bà Tư trên đường Nguyễn Trãi， quận 5. Nồi chè đậu xanh bốc khói nghi ngút， mùi thơm của đậu xanh nấu đường cát vàng quyện vào không khí ẩm ướt. Bà Tư bán ở đây đã hơn hai mươi năm， mỗi ngày hai gánh， sáng và chiều. Bà bảo: “Chè đậu xanh là món dễ nấu nhất。nhưng để ngon thì không dễ chút nào”Đậu xanh – hay còn gọi là đỗ xanh – được chọn loại hạt mẩy， vỏ bóng， không sâu. Bà Tư ngâm đậu qua đêm， rồi đãi sạch vỏ. Công đoạn nấu chè đậu xanh tưởng chừng đơn giản: đậu nấu mềm với nước dừa tươi， thêm đường phèn， chút muối. Nhưng bí quyết nằm ở lửa. Lửa phải đều。không quá lớn để hạt đậu không nát， cũng không quá nhỏ khiến chè bị chua. Khi đậu chín tới， bà tắt bếp， để nguội rồi mới múc ra chén. Một chén chè đậu xanh đúng điệu phải có màu vàng óng tự nhiên， hạt đậu nguyên vẹn nhưng mềm tan trong miệng， nước chè sánh nhẹ， ngọt thanh chứ không gắt.
Tôi từng thử nấu chè đậu xanh ở nhà theo công thức trên mạng. Kết quả là nồi chè đặc quánh， đậu nát bét， ngọt đến mức phải pha thêm nước sôi. Hóa ra， nhiều người trẻ thành thị đang dần quên cách nấu món ăn truyền thống này. Một khảo sát nhỏ của tôi với mười bạn cùng cơ quan， bảy người nói rằng họ chưa từng tự nấu chè đậu xanh. Họ thường mua ở hàng quán hoặc siêu thị. Nhưng chè đậu xanh đóng hộp thì khác hẳn – hạt đậu cứng。nước đường loãng， thiếu mùi thơm của nước dừa tươi. Cái vị ngọt công nghiệp ấy không thể thay thế được chén chè nấu bằng than hồng của bà Tư.Ở miền Bắc， chè đậu xanh thường được nấu với hạt sen hoặc cốm. Ở miền Nam。người ta thích ăn kèm nước cốt dừa béo ngậy. Một số nơi còn thêm bột báng， thạch đen. Nhưng dù biến tấu thế nào， chè đậu xanh vẫn giữ được vị thanh mát， giải nhiệt ngày hè. Tôi nhớ có lần hỏi bà Tư: “Sao bà không bán thêm chè thập cẩm cho đa dạng”. Bà cười: “Món gì cũng vậy， làm cho tới thì mới ngon. Tôi chỉ tập trung nấu chè đậu xanh thôi” Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ. Giữa vô vàn món ăn vặt hiện đại， chè đậu xanh vẫn có chỗ đứng riêng nhờ sự mộc mạc và chân thành.Chiều muộn， tôi ngồi trên chiếc ghế nhựa nhỏ， tay cầm chén chè đậu xanh còn ấm. Vị ngọt dịu lan nơi đầu lưỡi， hạt đậu mềm nhuyễn hòa cùng nước cốt dừa béo. Xung quanh， tiếng xe cộ vẫn ồn ào， nhưng trong chén chè ấy là cả một miền ký ức. Có lẽ， giữa thành phố không ngủ。những gánh chè đậu xanh như bà Tư vẫn âm thầm giữ lửa cho một món ăn đã nuôi lớn bao thế hệ. Và tôi tự nhủ， sẽ học cách nấu chè đậu xanh cho ra hồn – không phải để kinh doanh， mà để mỗi khi nhớ nhà， tôi có thể tự tay nấu một nồi chè thơm mùi đậu xanh quê hương.