Hàng trăm tấn cá basa miền Nam rời cảng mỗi ngàyábasamiềnNamTừaonuôiđếnbànăntoàncầbánh hỏi giá rẻ， nhưng ít ai biết rằng đằng sau con số ấy là những ao nuôi ven sông Tiền， sông Hậu đang vật lộn với giá thức ăn tăng vọt. Tuần trước， tôi có dịp ghé thăm một hợp tác xã nuôi cá basa ở Châu Thành， Đồng Tháp. Nước ao đục ngầu。cá quẫy đùng đục khi người nuôi kéo lưới kiểm tra trọng lượng. Anh Ba， chủ ao 15 năm kinh nghiệm， chỉ tay ra bờ: “Giá cám năm nay lên gần 30% so với năm ngoái， trong khi giá bán cá basa miền Nam cho thương lái chỉ nhích được vài trăm đồng mỗi ký. Làm nghề này giờ như đi trên dây”Thực tế， cá basa miền Nam không còn là câu chuyện riêng của đồng bằng. Từ năm 2020， kim ngạch xuất khẩu cá tra – basa sang thị trường Mỹ， EU và Trung Quốc liên tục biến động. Một lô hàng 20 tấn cá basa miền Nam đông lạnh xuất sang Hoa Kỳ có thể bị giữ lại cảng vì kiểm tra kháng sinh。khiến doanh nghiệp chịu phí lưu kho hàng nghìn đô mỗi ngày. Ông Trần Văn Hùng， giám đốc một nhà máy chế biến ở Cần Thơ， kể: “Có tháng chúng tôi phải bán tháo cá basa miền Nam trong nước để xoay vốn. Giá giảm 15% so với hợp đồng， nhưng không bán thì cá trong kho quá hạn”Người nuôi nhỏ lẻ chịu thiệt kép. Họ không đủ vốn để ký hợp đồng dài hạn với nhà máy， cũng không có kho lạnh dự trữ. Cá basa miền Nam khi đến kỳ thu hoạch mà không bán được sẽ bị “ngộp” – thuật ngữ chỉ cá chết hàng loạt do thiếu oxy hoặc nước ô nhiễm. Chị Thúy， một hộ nuôi ở An Giang。cho biết: “Năm rồi tôi mất trắng 2 ao vì cá basa miền Nam bị bệnh gan thận mủ. Thú y đến cấp thuốc nhưng không kịp. Giờ tôi chỉ dám thả cầm chừng， chờ giá ổn định”

Dù vậy， cá basa miền Nam vẫn có lợi thế mà ít loài cá nước ngọt nào sánh được: thịt trắng。ít xương， vị thanh， phù hợp với khẩu vị nhiều thị trường. Các chuỗi siêu thị lớn tại TP.HCM đang tăng lượng nhập cá basa miền Nam từ các cơ sở đạt chứng nhận ASC. Một đại diện siêu thị cho hay: “Khách hàng bắt đầu hỏi kỹ nguồn gốc. Cá basa miền Nam có chứng nhận bán chạy hơn cá không rõ xuất xứ， dù giá cao hơn 10-15%” Đây là tín hiệu tích cực， nhưng để duy trì， người nuôi cần được hỗ trợ về con giống và kỹ thuật xử lý nước.Quan sát từ các cơ sở chế biến， tôi thấy nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang sản phẩm giá trị gia tăng từ cá basa miền Nam: cá tẩm gia vị， chả cá， cá viên. Một kg cá basa miền Nam nguyên liệu có giá 30.000-35.000 đồng， nhưng sau khi chế biến thành chả cá。

giá bán lên đến 120.000 đồng/kg. Khoảng cách giá trị này là cơ hội， nhưng cũng là thách thức về vốn và công nghệ. Nếu chỉ bán cá nguyên con， người nuôi mãi ở đáy chuỗi. Còn nếu liên kết được với nhà máy， họ có thể thoát cảnh “được mùa mất giá” – vòng luẩn quẩn đã bám riết cá basa miền Nam suốt nhiều năm.