Một buổi trưa Sài GònỏiđuđủViệtNam–Mónăndândãlàmsaylòngthựckháốc gần đây， tôi ghé quán cơm tấm quen thuộc trên đường Võ Văn Tần. Bên cạnh đĩa sườn nướng， người chủ quán bưng ra một chén gỏi đu đủ nhỏ xíu， màu cam tươi rói， điểm vài sợi rau răm xanh mướt. Miếng đu đủ giòn rụm， chua chua ngọt ngọt， hòa cùng vị cay nồng của ớt và mùi thơm của nước mắm. Chỉ một chén nhỏ thôi mà khiến bữa ăn trưa trở nên trọn vẹn đến lạ. Gỏi đu đủ Việt Nam không cầu kỳ。không sang trọng， nhưng cái hồn cốt của nó nằm ở sự cân bằng vị giác và cách người Việt tận dụng nguyên liệu dân dã.Nguyên liệu chính để làm món gỏi đu đủ Việt Nam chỉ gồm đu đủ xanh bào sợi， cà rốt， rau thơm， đậu phộng rang， và nước trộn chua ngọt. Nhưng để có được đĩa gỏi ngon， người nấu phải chọn đu đủ vừa chín tới， không quá non cũng không quá mềm. Tôi từng thấy bà ngoại tôi bào đu đủ bằng tay。
sợi nào cũng đều tăm tắp， rồi ngâm qua nước muối loãng để giữ độ giòn. Nước trộn là linh hồn của món ăn: nước mắm ngon， đường， chanh， tỏi băm， ớt hiểm. Tỉ lệ pha không cố định， tùy khẩu vị từng nhà. Có người thích vị chua gắt， người lại thích ngọt dịu. Đó là lý do mỗi quán ăn， mỗi gia đình lại có một phiên bản gỏi đu đủ Việt Nam khác nhau， không lẫn vào đâu được.Điều làm nên sự khác biệt của gỏi đu đủ Việt Nam so với các món gỏi khác là sự xuất hiện của thịt heo luộc hoặc tôm sú. Ở miền Nam， người ta thường thêm thịt ba chỉ luộc thái mỏng， còn miền Trung lại chuộng tôm tươi. Tôi nhớ có lần ăn gỏi đu đủ ở một quán nhỏ ven biển Nha Trang。người chủ quán kể rằng bà học được cách trộn gỏi từ mẹ chồng， và bí quyết là dùng nước mắm nhĩ ủ hơn một năm. Miếng tôm tươi ngọt lịm， quyện với đu đủ giòn và đậu phộng bùi bùi， tạo nên một bản giao hưởng vị giác khó quên. Món ăn dân dã ấy lại có sức hút kỳ lạ với cả du khách nước ngoài.Không chỉ là món khai vị， gỏi đu đủ Việt Nam còn là món nhậu được cánh mày râu ưa chuộng. Những buổi chiều muộn， bên ly bia lạnh。đĩa gỏi đu đủ chua cay mặn ngọt được gắp liên tục. Có người còn trộn thêm khô bò， tai heo， hoặc da heo chiên giòn để tăng thêm phần hấp dẫn. Tôi đã từng chứng kiến một anh chàng Tây balo ngồi ở quán vỉa hè Hà Nội， sau khi ăn thử một miếng gỏi đu đủ， đã gọi thêm hai đĩa nữa và tấm tắc khen ngon. Anh ta nói rằng món ăn này giống như một phiên bản nhiệt đới của salad， nhưng đậm đà và kích thích vị giác hơn nhiều.Ngày nay， gỏi đu đủ Việt Nam có mặt ở khắp nơi， từ những quán ăn bình dân đến nhà hàng sang trọng. Nhưng với tôi， ngon nhất vẫn là đĩa gỏi mẹ làm trong bữa cơm gia đình， khi cả nhà quây quần bên mâm cơm nóng hổi. Miếng đu đủ giòn tan， vị chua thanh， cay nồng đầu lưỡi。và chút ngọt hậu từ nước mắm – tất cả hòa quyện， gợi nhớ về một miền quê yên bình. Món ăn ấy không chỉ để no bụng， mà còn là sợi dây kết nối ký ức và văn hóa ẩm thực Việt.
